Muzyka fortepianowa
Najtrudniejsze utwory na fortepian
Niektóre utwory są trudne, bo są szybkie; inne, bo trzeba skakać, szeroko sięgać albo wytrzymać godzinę. Oto dzieła, które pianiści wymieniają raz za razem, co sprawia, że każde jest trudne, i czego słuchać. A na końcu: jak szybkie są twoje palce?
„Trudny” ma wiele odmian
Oficjalnego rankingu nie ma, a pianiści spierają się o to bez końca, bo trudność ma wiele postaci.
- Tempo: wiele dźwięków na sekundę, wszystkie równe.
- Skoki: trafiać na ślepo, raz za razem, w odległy klawisz.
- Rozpiętość: akordy szersze niż oktawa. Duże dłonie mają przewagę.
- Wytrzymałość: trzydzieści minut grania albo cztery godziny.
- Kontrola: grać bardzo szybko i zarazem bardzo cicho.
- Pamięć: trzymać w głowie tysiące dźwięków.
Utwory
Bez kolejności. Wszystkie są dużo trudniejsze niż utwory na tej stronie i właśnie o to chodzi.
Bałakiriew, Islamey (fantazja orientalna)
1869
Według tańców, które usłyszał na Kaukazie: powtarzane dźwięki i skoki przez całą klawiaturę, w pełnym tempie, przez osiem minut. Długo był miarą: kto umie zagrać Islamey, umie zagrać wszystko.
Czego słuchać: Ten sam dźwięk powtarzany niewiarygodnie szybko i jedyny moment wytchnienia, śpiewna część środkowa.
Ravel, „Scarbo” z Gaspard de la nuit
1908
Ravel mówił, że chce napisać coś trudniejszego niż Islamey, a odpowiedzią był Scarbo, chochlik skaczący nocą po sypialni. Szybkie powtórzenia dźwięków, ogromne arpeggia, nagłe przejścia od szeptu do grzmotu, z precyzją Ravela.
Czego słuchać: Migoczące powtórzenia na początku i to, jak cicho trzeba grać w tym tempie.
Liszt, La Campanella
1851
Trzecia z Wielkich etiud według Paganiniego Liszta, na podstawie finału II Koncertu skrzypcowego Paganiniego. Prawa ręka raz za razem skacze ze środka klawiatury do wysokiego „dzwonka”, oddalonego o ponad oktawę, i za każdym razem musi lekko wylądować.
Czego słuchać: Wysoki dzwonek, który brzmi ponad wszystkim, i prawa ręka, która nigdy go nie chybia.
Liszt, Etiuda transcendentalna nr 5, Feux follets
1852
Błędne ogniki nad mokradłem: prawa ręka gra szybkie, lekkie dwudźwięki z niewygodnym palcowaniem, które muszą brzmieć jak powietrze. Wielu pianistów uważa ją za najtrudniejszą z dwunastu Etiud transcendentalnych.
Czego słuchać: Jej lekkość. Jeśli słychać wysiłek, nie jest jeszcze gotowa.
Chopin, Etiuda a-moll op. 10 nr 2
1833
Gama chromatyczna biegnąca bez przerwy w górę i w dół, grana najsłabszymi palcami prawej ręki (3, 4 i 5), podczas gdy kciuk i palec wskazujący grają pod nią ciche akordy. Krótka, ale budzi grozę.
Czego słuchać: Idealnie równy strumień chromatyczny, grany palcami, które tego nie chcą.
Chopin, Etiuda gis-moll op. 25 nr 6 („tercjowa”)
1837
Etiuda tercjowa: dwa dźwięki naraz w prawej ręce, w szybkich przebiegach chromatycznych i trylach. Łączone tercje to jedna z najtrudniejszych technik na fortepianie, a tutaj nie kończą się nigdy.
Czego słuchać: Tryl tercjowy na początku: od razu słychać, czy wychodzi.
Beethoven, Sonata nr 29 „Hammerklavier” op. 106
1818
Około czterdziestu pięciu minut, a na końcu potężna, zawiła fuga. Nad pierwszą częścią Beethoven zapisał oznaczenie metronomiczne (półnuta = 138) tak szybkie, że większość pianistów gra wolniej, i do dziś spiera się, czy mówił poważnie.
Czego słuchać: Skok na samym początku i końcowa fuga, w której kilka głosów biegnie naraz.
Brahms, Wariacje na temat Paganiniego op. 35
1863
Brahms nazwał je „Studiami na fortepian”: dwa zeszyty wariacji na temat Kaprysu Paganiniego, którego używali też Liszt i Rachmaninow, każda z własnym zadaniem technicznym, od szerokich akordów po dwa przeciw trzem.
Czego słuchać: Każda wariacja, i każda ręka, z nowym problemem.
Rachmaninow, III Koncert fortepianowy
1909
„Rach 3”, który film Blask rozsławił daleko poza salami koncertowymi. Gęste akordy wymagające bardzo dużych dłoni (Rachmaninow podobno sięgał tercdecymy), ogromna kadencja w pierwszej części i czterdzieści minut, w których fortepian prawie nie odpoczywa.
Czego słuchać: Prosta, spokojna melodia na początku i to, jak daleko fortepian od niej odchodzi.
Strawiński, Trzy części z Pietruszki
1921
Strawiński przeniósł swój balet na fortepian dla Artura Rubinsteina i zmieścił w nim całą orkiestrę: obie ręce skaczą naraz przez klawiaturę, często w różnych tonacjach.
Czego słuchać: Ile orkiestry gra jeden pianista.
Alkan, Koncert na fortepian solo (z op. 39)
1857
Koncert bez orkiestry: pianista gra i solistę, i orkiestrę. Sama pierwsza część trwa prawie trzydzieści minut pełnych gęstych, szybkich pasaży.
Czego słuchać: Moment, w którym fortepian w tym samym takcie staje się orkiestrą, a potem znowu solistą.
Godowski, 53 Studia nad Etiudami Chopina
1894–1914
Godowski przerobił i tak już trudne Etiudy Chopina 53 razy: niektóre na samą lewą rękę, a inne (jak „Badinage”) grają dwie etiudy Chopina naraz.
Czego słuchać: Etiuda na samą lewą rękę, która brzmi jak na dwie ręce.
Sorabji, Opus clavicembalisticum
1930
Około czterech godzin i tak gęsty, że sam Sorabji przez dziesięciolecia prosił, by nie grać jego muzyki publicznie. Wymienia się go ze względu na długość tak samo jak na trudność.
Czego słuchać: Jego rozmiar: bardzo niewielu pianistów zagrało go w całości.
Ligeti, Études pour piano
1985–2001
Nowoczesne etiudy z rytmów, które nakładają się i przesuwają, czasem z innym metrum w każdej ręce. „L'escalier du diable” (Diabelskie schody) wspina się bez końca i zdaje się nigdy nie dochodzić na szczyt.
Czego słuchać: Rytmy obu rąk, które nigdy do końca się nie pokrywają.
Ile dźwięków zagrasz? Test trylu
Tryl to najszybsza możliwa zmiana dwóch dźwięków: najprostszy test szybkości i równości palców. Przez dziesięć sekund zmieniaj dwa klawisze (dotykaj pól albo użyj F i J), tak szybko i równo, jak potrafisz.
Równość liczy się tak samo jak szybkość: szybki, nierówny tryl brzmi gorzej niż wolniejszy, równy. Na prawdziwym pianinie spróbuj palcami 2 i 3, potem 3 i 4: dużo trudniej.
Od pierwszego utworu na szczyt
Pianiści, którzy grają Islamey, zaczynali od czegoś takiego jak Mary Had a Little Lamb. Oto droga na szczyt, z utworami z tej strony.
Między poziomem zaawansowanym a szczytem jest długa droga: Das wohltemperierte Klavier Bacha, etiudy Chopina, sonaty Beethovena. Nauczyciel, a do tego Ivory, towarzyszą ci na każdym kroku.
W drodze na szczyt: nad czym teraz pracujesz? Ivory słucha, jak grasz, i mówi ci, co nie gra: brakująca nuta, ręka, która się spóźnia, nierówny akord. A potem pozwala ci usłyszeć, jak to powinno brzmieć.
Najczęstsze pytania
Jaki jest najtrudniejszy utwór na fortepian na świecie?
Nie da się wskazać jednego, bo trudność ma wiele postaci. Pianiści często wymieniają Islamey Bałakiriewa, Scarbo Ravela, La Campanellę i Feux follets Liszta, III Koncert Rachmaninowa, a ze względu na długość czterogodzinne dzieło Sorabjiego.
Czy La Campanella to najtrudniejszy utwór?
To jeden z najsłynniejszych trudnych utworów, głównie przez skoki prawej ręki do wysokiego dzwonka. Wielu pianistów uważa jednak, że Islamey, Scarbo czy niektóre Etiudy transcendentalne Liszta są co najmniej równie trudne.
Co sprawia, że utwór na fortepian jest trudny?
Tempo (wiele równych dźwięków na sekundę), skoki (pewne trafianie w odległy klawisz), rozpiętość (akordy szersze niż oktawa), wytrzymałość, kontrola (szybko i cicho) i pamięć. Najtrudniejsze wymagają kilku z tych rzeczy naraz.
Jaki jest najtrudniejszy utwór Chopina?
Spośród etiud często wymienia się op. 10 nr 2 (gama chromatyczna słabymi palcami) i op. 25 nr 6 (szybkie tercje). Spośród wielkich dzieł często pada IV Ballada i finał III Sonaty.
Jak szybko gra zawodowy pianista?
W szybkich przebiegach i trylach wyraźnie ponad dziesięć dźwięków na sekundę w jednej ręce to nic niezwykłego, i wszystkie równe. Test trylu na tej stronie pokaże ci, gdzie jesteś.
Jakie utwory brzmią łatwo, a są trudne?
Clair de lune Debussy'ego czy Gymnopédie nr 1 Satiego brzmią prosto, ale ich trudnością jest kontrola: cicho, równo i z dokładnie właściwym pedałem. Preludium C-dur Bacha łatwo zagrać, a trudno zagrać pięknie.